Deze zomer stuurde het ABVV een delegatie naar het Wereld Sociaal Forum en de Vredesconferentie in Cotonou, Benin. Parallel hieraan nam ze ook deel aan twee lokale syndicale studiekringen. De Nieuwe Werker kon erbij zijn. Een verslag.
“Kameraden, goedemorgen.” “Goedemorgen, kameraden.”Terwijl het klaslokaal langzaam volloopt volgen de begroetingen elkaar eenstemmig op. We bevinden ons in de wijk Zoundja, in Abomey-Calavi, waar de stoelen in een kring staan opgesteld. Een tiental in het onderwijs actieve werknemers neemt plaats. Terwijl de leerlingen genieten van de zomervakantie transformeert deze plek tijdelijk in een ander soort onderwijsinstelling: een syndicale school.
Kringen
Een animatrice opent de discussie, maar iedereen wordt uitgenodigd om het woord te nemen. Sommigen maken aantekeningen, anderen schrijven het verslag of vatten een deel van de discussie samen. Vakbondsdemocratie is hier niet alleen het onderwerp van de dag, het wordt ook direct in de praktijk toegepast.
Het tafereel vat de geest van de studiekringen goed samen. Ze werden ontwikkeld door CSA-Benin en UNSTB met de steun van het het Instituut voor Internationale Vakbondsopleiding (ISVI), dat wordt ondersteund door het ABVV.
Opleiden in een moeilijke context
Deze aanpak krijgt in Benin bovendien een bijzondere betekenis. Het land kent een aanhoudende economische groei, maar de werknemers plukken daar nog niet de vruchten van. Bijna 90% van de werknemers is actief in de informele economie, zonder arbeidscontract, zonder sociale bescherming en vaak zonder stabiel inkomen. Vooral vrouwen zijn talrijk vertegenwoordigd in de informele economie.
Daarnaast wordt de sociale dialoog bemoeilijkt door beperkingen op het stakingsrecht, waardoor de actiemogelijkheden van de vakbonden worden ingeperkt. In deze context wordt vorming een krachtig instrument tot versterkte mobilisatie en organisatie.
Praktijkgericht leren
Het onderwerp van de dag, de financiering van vakbonden, lijkt misschien technisch, maar is van levensbelang. Hoe zorg je voor de financiële onafhankelijkheid van een vakbond? Hoe organiseer je de inning van de bijdrages? Hoe beheer je de middelen op transparante wijze?
Al snel gaat de discussie verder dan louter boekhoudkundige kwesties. Er wordt gesproken over vertrouwen en acties op het terrein.
De deelnemers aan de studiegroep vragen de leden van de Belgische delegatie ook naar hun ervaringen. Hoe werf je nieuwe leden? Wat zijn de actiemethodes in België? Hoe zorg je ervoor dat een vakbond op duurzame wijze blijft bestaan?
Al deze vragen weerspiegelen de wil om solide, democratische organisaties op te bouwen die in staat zijn om werkneemsters en werknemers doeltreffend te verdedigen.
Tijdens de gesprekken komt iedereen aan het woord. Er wordt evenveel geluisterd als gesproken. Beslissingen worden genomen op basis van discussie en consensus.
Programmacoördinator Guillaume Tossa vat het als volgt samen: “De studiekringen brengen niet alleen juridische en vakbondskennis over. Door te luisteren, argumenteren en discussies samen te vatten leren deelnemers ook democratische methodes in de praktijk toe te passen. Het is niet alleen de kennis die we bijbrengen die telt. Het is onderwijs in de breedste zin van het woord. Onderwijs is de basis.”
De vakbond als gemeenschap
De bijeenkomst loopt ten einde, maar niemand springt recht om te vertrekken terwijl discussies voortvloeien. Dan staan de deelnemers toch op, nemen ze elkaar bij de hand en zingen samen verschillende liederen ter ere van de solidariteit, de vakbond en de collectieve inzet. Lokale talen en het Frans wisselen elkaar af. Het is een eenvoudig gebaar, maar de symboliek druipt er vanaf.
Het samen zingen is geen folkloristisch intermezzo, maar een voortzetting van de opleiding. Waarbij in de verf zet hoe vakbondswerk niet louter neerkomt op statuten, vergaderingen of onderhandelingen. Het berust ook op banden tussen mensen, op vertrouwen en op het gevoel deel uit te maken van één gemeenschap die samen strijdt.
Vakbondsvertrouwen wekken
Enkele uren later verandert het decor. In de Bourse du Travail van Cotonou, waar verschillende vakbondsorganisaties hun kantoren hebben, komt een tweede studiekring bijeen. De locatie is anders, maar de geest blijft dezelfde. Nog voordat de discussies beginnen, zingen de deelnemers verschillende solidariteitsliederen. Daarna volgt hetzelfde ritueel als ’s ochtends.
“Kameraden, goedemiddag.” “Goedemiddag, kameraden.”
Rond de tafel nemen werknemers uit de informele economie plaats: kappers, naaisters en andere zelfstandigen die, ondanks het ontbreken van een arbeidscontract of een beschermend statuut, ervoor hebben gekozen lid te worden van een vakbond.
Hun getuigenissen bewijzen het belang van de studiekringen. “Er zijn wetten die we niet kennen, rechten waarvan we niet wisten dat we ze hadden. Er is veel misbruik in onze sectoren. Omdat we onze rechten niet kennen, hebben we er des te meer onder te lijden. In ons eentje kunnen we ons niet verdedigen, maar samen vinden we die kracht.”
Een andere deelnemer vat zijn parcours zo samen: “Dankzij het vakbondswerk heb ik de moed gevonden om te spreken.” Een beter argument van volksonderwijs is moeilijk voor te stellen. Het gaat om het opbouwen van zelfvertrouwen, het durven uiten van je mening en het ontdekken van de kracht van gemeenschap.
Tijdens de gesprekken komen ook zeer concrete kwesties aan bod. Deelnemers die werkzaam zijn in niet-gereglementeerde jobs, zonder vast begin- of einduur, vertellen dat ze hebben geleerd om hun tijd beter in te delen, om momenten van rust in te lassen en om een evenwicht te vinden tussen hun werk, hun vakbondswerk en hun privéleven. Een bewustwording die het dagelijks leven verandert.
Dialoog als syndicale leidraad
Duizenden kilometers verwijderd van België en in een totaal andere context, kunnen we uit deze dag lessen trekken die voor alle vakbondsorganisaties gelden.
Mobilisaties, collectieve arbeidsovereenkomsten of onderhandelingen komen nooit uit het niets. Ze vinden hun oorsprong in onopvallende momenten: een klaslokaal, een paar stoelen in een kring, een schoolbord vol geschreven tekst, vrouwen en mannen die de tijd nemen om zowel te luisteren als te spreken.
En, voordat ze afscheid nemen, nog een laatste groet. “Kameraden, tot ziens.”
Een herinnering aan het feit dat vakbondswerk vaak begint met een woord, een ontmoeting… en de wil om samen vooruit te gaan.
