Duitsland, Frankrijk, Nederland, België… De realiteit verschilt, maar overal in Europa worden werknemers geconfronteerd met dezelfde politieke keuzes: besparingen op de sociale zekerheid en de openbare diensten terwijl er ondertussen miljarden worden vrijgemaakt voor militarisering. Op Manifiesta in Oostende brachten vakbondsvertegenwoordigers uit verschillende landen en Europese federaties een ander geluid. Een vakbeweging die , en die solidariteit boven angst plaatst.
“Brood, vrede, vrijheid.” Samuel Meegens van de Franse vakbond CGT grijpt terug naar een oude slogan uit 1936. Bijna een eeuw later klinkt hij opnieuw actueel. David van de Geer van de Nederlandse vakbond FNV ziet hoe de concrete gevolgen van het besparingsbeleid: minder sociale bijdragen, hogere belastingen, langere wachtrijen, diensten onder druk en een groeiend wantrouwen. Maar besparingen zijn geen natuurramp die ons overkomt. Ze zijn het resultaat van politieke keuzes. Eén sector lijkt er alvast aan te ontsnappen: defensie.
Miljarden voor militarisering, besparingen voor de rest
Overal vertellen regeringen dat we de broeksriem moeten aanhalen. Tegelijk stijgen de militaire uitgaven.
Tea Jarc van het Europees Vakverbond onderstreept dat. Hij ziet hoe er voor wapens miljarden beschikbaar zijn, terwijl ziekenhuizen, openbare diensten en sociale uitgaven moeten wachten. Volgens Ulrike Eifler van IG Metall beleven we een historisch moment. Economische crisis, klimaatcrisis, oorlogen en autoritaire tendensen versterken elkaar en voeden de angst. In Duitsland gaat de vrees voor economische achteruitgang gepaard met de uitbouw van een enorme militaire capaciteit, mogelijk ten koste van gezondheidszorg, openbare diensten en collectief welzijn.
Maar militarisering gaat niet alleen over budgetten. Ze stelt ook een fundamentele vraag aan werknemers: waarvoor en voor wie dient ons werk? Havenarbeiders die weigeren bepaalde ladingen te verschepen, werknemers die zich afvragen waarvoor hun productie dient: zulke acties tonen dat werknemers niet machteloos hoeven toe te kijken hoe de wereld richting oorlog beweegt.
Angst verdeelt, vakbonden verenigen
“Een vreedzame samenleving is in de eerste plaats een samenleving waarin mensen niet in angst leven.”, stelt Selena Carbonero Fernandez, algemeen secretaris van het ABVV. Want vrede is meer dan de afwezigheid van bommen. Een moeder die elke euro moet omdraaien in de supermarkt, een werknemer die bang is zijn baan te verliezen of iemand die niet weet of hij zijn woning nog kan betalen of waardig oud kan worden, leeft evenmin echt in vrede.
Die angst komt niet uit het niets. Ze wordt mee gevoed door een economisch systeem dat besparingen organiseert, rijkdom concentreert en een toestand van permanente onzekerheid creëert. Wanneer de politiek daarop geen antwoord biedt, springt extreemrechts in het gat. Het neemt de angst niet weg, maar richt ze op migranten, werklozen en buitenlanders. Zo worden mensen verdeeld die er net belang bij hebben samen op te komen.
“Een vreedzame samenleving is in de eerste plaats een samenleving waarin mensen niet in angst leven. Veiligheid kan niet worden opgebouwd op een sociaal slagveld.”
— Selena Carbonero Fernandez, algemeen secretaris van het ABVV
Wat willen we eigenlijk verdedigen? Een vlag? Of een samenleving gebaseerd op democratie, sociale rechten, sociale zekerheid en openbare diensten? Het is tegenstrijdig miljarden uit te geven om onze samenleving tegen externe dreigingen te beschermen en tegelijk door besparingen af te breken wat haar van binnenuit bijeenhoudt. Je kunt niet besparen op pensioenen, gezondheidszorg en klimaatbeleid en vervolgens doen alsof budgettaire beperkingen verdwijnen zodra het over militaire uitgaven gaat. “Veiligheid bouw je niet op een sociaal slagveld”, aldus Carbonero Fernandez.
De vakbeweging weet ook hoe angst kan worden teruggedrongen. Ze neemt af wanneer een werknemer weet dat hij niet alleen staat tegenover zijn werkgever, wanneer gezinnen kunnen rekenen op goede gezondheidszorg en wanneer duizenden mensen samen de straat opgaan. Sociale zekerheid, openbare diensten, sociale rechten en democratische instellingen zijn er niet vanzelf gekomen.
Juist omdat we die verworvenheden samen hebben afgedwongen, is hoop niet naïef. Vrede betekent uiteindelijk mensen opnieuw de zekerheid geven om te leven en de vrijheid om te hopen.
We hebben macht. Wat doen we ermee?
Livia Spera van de Europese Transportarbeidersfederatie wijst erop dat transportwerknemers vaak als eersten worden getroffen door besparingen, maar ook bijzonder veel slagkracht hebben. Dokwerkers kunnen schepen blokkeren. Spoor-, weg-, haven- en transportarbeiders houden infrastructuur draaiende waarvan de hele economie afhankelijk is.
Tea Jarc trekt die redenering door naar alle sectoren. Het zijn werknemers die de economie doen draaien. Collectief beschikken zij dus over een aanzienlijke macht. De vraag is wat we ermee doen.
De rijksten belasten omdat die steevast aan de belastingdans ontsnappen. Investeren in degelijke jobs. Sociale bescherming en collectieve rechten verdedigen. Europese projecten afwijzen waarmee bedrijven nationale sociale regels kunnen omzeilen. Investeren in wat mensen nodig hebben in plaats van in een militaire vlucht vooruit.
Van Amsterdam tot Berlijn, Parijs en Brussel krijgen die gevechten een andere vorm, maar uiteindelijk vertellen ze hetzelfde verhaal.
Van nationale strijd naar Europese kracht
Deze bijeenkomst was een kruispunt van sociale strijd. Duitse, Nederlandse, Franse en Belgische vakbondsmensen en Europese vakbondsfederaties konden er ervaringen uitwisselen, contacten leggen en vaststellen dat achter verschillende nationale contexten dezelfde strijd schuilgaat.
Niets ligt vooraf vast. Besparingen zijn een keuze. Militarisering is een keuze. Werknemers tegen elkaar uitspelen is een keuze.
Maar solidariteit is dat ook. En solidariteit is vooral een kracht.
Tegenover wie ons wil overtuigen dat er geen alternatief is voor besparingen, dat oorlog noodzakelijk is en solidariteit te veel kost, moet daarom een andere stem door Europa blijven klinken.
Wij zullen die stem zijn.
