Op 15 september vindt de Internationale Dag van de Democratie plaats. Democratie veel meer dan alleen elke vijf je stem uitbrengen. Het betekent namelijk ook machthebbers in vraag kunnen stellen en juist dat recht staat vandaag onder vuur. Een overzicht van de belangrijkste democratische principes die vandaag in België op de helling staan.

Vandaag zet de Arizona-regering de tegenmachten steeds verder onder druk. Een goed functionerende democratie heeft deze tegenmachten echter nodig om. Concreet gaat het om:

• Vakbonde
• Verenigingen
• Justitie
• Pers

Deze tegenmachten klagen wanttoestanden aan, verdedigen rechten en verplichten machthebbers om verantwoording af te leggen aan de burgers.

De organisatie van het protest verzwakken

Juist daarom zijn een aantal elementen die in het regeerakkoord zijn opgenomen zo zorgelijk.

Het regeerakkoord voorziet onder meer in:

• Het omzeilen van het sociaal overleg.
• Het beperken van bepaalde vakbondsbeschermingen.
• Het uitsluiten van de vakbonden van het beheer van overheidsinstellingen.

Bovendien voorzien verschillende wetsvoorstellen onder meer de invoering van rechtspersoonlijkheid voor vakbonden en vormen ze een bedreiging voor het recht om te betogen en de uitoefening van het stakingsrecht.

---

---

In de praktijk zien we dat:

• Stakingsposten via gerechtelijke weg worden verboden.
• Stakingsaanzeggingen worden geweigerd.
• De rechtsbescherming wordt beperkt.

Dit soort praktijken roepen heel wat vragen op. Want is een recht dat steeds moeilijker kan worden uitgeoefend nog wel een volwaardig recht? Het gerechtelijk betogingsverbod duikt opnieuw op in het regeerakkoord.

Een soortgelijke regeling leidde nochtans tot ernstige bezwaren van de Hoge Raad voor de Justitie, het Federaal Instituut voor de Rechten van de Mens en de Coalitie Recht op Protest.

Lees onze brochure over stakingen.

Wat als de regering een organisatie zou kunnen verbieden?

Een voorontwerp van wet geeft de uitvoerende macht de mogelijkheid om maatregelen te nemen tegen organisaties die als radicaal worden beschouwd en daardoor een bedreiging zouden vormen voor de democratische orde.

Het probleem: wie bepaalt wat een ‘bedreiging’ is? Op basis van welke criteria? En kan je hier dan tegen in beroep gaan? Maar bovenal: wat is een ‘radicale organisatie’?

Het is slechts een doorzichtige methode van de regering om protest in al zijn vormen te criminaliseren en de kop in te kunnen drukken. En deze en andere regeringen zijn niet aan hun proefstuk toe. Zo werd in het verleden het misdrijf ‘kwaadwillige belemmering van het verkeer’, gebruikt om stakers te veroordelen. Het toepassingsgebied dit ‘misdrijf’ werd zelfs uitgebreid om het in nog meer situaties te kunnen toepassen.

En ook buitensporig politiegeweld is een gekende methode om protest de kop in te drukken. Na de vakbondsbetoging van 14 oktober 2025 werden bij Comité P dertien klachten wegens buitensporig politiegeweld ingediend. Wanneer protest wordt beantwoord met politieoptreden en strafrechtelijke vervolging, krimpt de democratische ruimte.

Een organisatie doet lastig? Dan gaat de geldkraan dicht

Het functioneren van vakbonden en middenveldorganisaties wordt niet alleen via gerechtelijke weg beknot, maar ook via financiële dreigbrieven zijn een beproefde praktijk.

Zo ontving Unia 25% minder subsidies, terwijl dit wel een belangrijke, onafhankelijke instelling is, die discriminatie bestrijdt en gelijkheid bevordert. Daarnaast zagen heel wat Vlaamse organisaties in het socio-culturele, pacifistische en ecologische middenveld hun werkingsmiddelen krimpen of geschrapt worden. Soms zelfs mét een gunstig advies van een onafhankelijke deskundige.

In de Franse Gemeenschap wordt er dan weer een niet-indexering en tijdelijke (nieuwe) subsidiestop toegepast voor de non-profitsector.

De democratie heeft nood aan een onafhankelijk middenveld dat zich vrij kan uitspreken… ook wanneer dat de machthebbers niet goed uitkomt.

---