“Als we vandaag extremistische ideeën willen bekampen, dan moet dat op Europees niveau gebeuren.” Met die strijdvaardige woorden opende ABVV-voorzitter Bert Engelaar een door het ABVV georganiseerd seminarie over de syndicale strijd tegen extreemrechts. Zo kwamen syndicalisten uit heel Europa samen om hun ervaringen te delen.

Bert Engelaar begint zijn betoog met een blik op eigen land, op het laagste bestuurlijke niveau, namelijk het succes van Forza Ninove in de Denderstreek. “De streek is al jaren vruchtbare grond voor extreemrechts, mede door het sluiten van de fabrieken en de sociale ontwrichting die dit veroorzaakte. Mensen verarmen en vrezen de volgende factuur. Vervolgens wordt met de vinger naar ‘de vreemdeling’ gewezen”, betoogt de ABVV-voorzitter. “Maar laten we realistisch zijn”, vervolgt Engelaar. “Ook al kennen we in België een van de hoogste syndicaliseringsgraden in Europa, toch vallen ook veel van onze leden in de valkuil van extreemrechts.”

Ondertussen is het notoire ‘70-puntenplan’ van het toenmalige Vlaams Blok genormaliseerd en het destijds als reactie opgezette cordon sanitair doorbroken. Maar hoe is het gesteld met de andere Europese landen? Ondanks dat elk land zijn eigen historische context kent, zijn de verschillen vaak kleiner dan de gelijkenissen. Samen met vertegenwoordigers van Finse, Oostenrijkse, Spaanse, Italiaanse, Nederlandse en Franse vakbonden en meer dan 160 aanwezigen, wierpen we tijdens dit seminarie een blik op hoe het met Europa gesteld is.

Spanje: ‘la Transición’ 

Het Spaanse offensief tegen extreemrechts kan niet beschreven worden zonder rekening te houden met het fascistische verleden. Zo vertelt Jesús Gallego García van de Unión General de Trabajadores (UGT), over het overgangspact dat werd gesloten na de dood van dictator Franco en hoe er nooit echt afgerekend werd met het verleden. “We hebben jarenlang geen grote fascistische partij gehad. Maar dat kwam omdat de fascisten in alle gelederen van de samenleving zaten: de staat, het gerecht, het leger, maar vooral in de katholieke kerk”, vertelt García.

“We hebben jarenlang geen grote fascistische partij gehad. Maar dat kwam omdat de fascisten in alle gelederen van de samenleving zaten: de staat, het gerecht, het leger, maar vooral in de katholieke kerk.”

— Jesús Gallego García, UGT

Na het einde van het Franco-regime, was de Spaanse transitie naar democratie, ook wel ‘la Transición’ gedoopt, vooral gericht op verzoening. Zij die normaal berecht moesten worden, werden gere-integreerd in de samenleving, maar dat maakte ook dat extreemrechts dicht onder het oppervlak bleef hangen. Daardoor is de UGT hoe dan ook waakzaam voor fascisme en extreemrechts.

In 2018 behaalde de in 2013 opgerichte extreemrechte partij VOX een grote overwinning. “Bij onze leden stemmen er gelukkig niet veel voor VOX. Onze tactiek om ze tegen te gaan bestaat vooral uit het ontmaskeren van hun ware aard, door het stemgedrag van de partij te belichten”, vertel García. Uit die ontmaskering blijkt vooral dat de sociale dimensie van extreemrechts een grote farce is. “Ze stemmen systematisch tegen betere pensioenen en tegen de uitbreiding van andere sociale rechten.”

Nederland: radicaal vs. extreem

Dichter bij huis, bij onze joviale noorderburen, ziet de Federatie Nederlandse Vakbeweging (FNV) een belangrijk onderscheid in de bestaansvorm van extreemrechts. Marjolijn Bulk, verantwoordelijke Europese zaken bij FNV, spreekt van extreemrechts en radicaal rechts. Extreemrechts is volgens haar principieel antidemocratisch, legitimeert geweld, ondermijnt de rechtstaat en wil de rechten van minderheden systematisch beperken. “De PVV voldoet aan alle criteria van een extreemrechtse partij”, besluit Bulk.

Daartegenover, of eerder gezegd -naast, vind je radicaal rechts. “Ze deelt veel ideologische kenmerken met extreemrechts, maar onderscheidt zich door geweld niet expliciet te legitimeren en de democratische rechtstaat niet af te wijzen. De partij JA21 presenteert zich als rechts-conservatief en is bereid tot samenwerking.” Het gevaar bij radicaal rechts is dat ze subtieler zijn in hun communicatie, waardoor ze ook het discours sterker beïnvloeden. Bulk werpt op dat je “radicaal rechts niet bestrijdt met theorie, maar met zichtbare syndicale resultaten, die het leven van mensen verbeteren.”

Italië: grondwet onder vuur

Terug naar het zuiden, naar het Italië van Giorgia Meloni. Als bakermat van het fascisme heeft het mediterrane land een historische relatie met extreemrechtse ideologieën. Nicoletta Grieco, hoofd internationale zaken van Confederazione Generale Italiana del Lavoro (CGIL), reflecteert over hoe Meloni’s Fratelli d’Italia aan de macht kon komen: “we hebben de verkiezingen niet verloren omdat de rechtse partijen zo sterk waren, maar omdat de oppositie verdeeld was en de stemopkomst laag.”

Verder vertelt Grieco hoe de regering momenteel de grondwet wil aanpassen. Die is in 1948, na WO II en de val van Mussolini, geschreven om expliciet te breken met het fascisme. Italië is één van de weinige landen waar fascisme grondwettelijk verboden is. Grieco ziet het heil in meer samenwerking en een sterker links vakbondsfront, ook op internationaal vlak. “Extreemrechts is internationaal georganiseerd. Ons antwoord moet dat ook zijn”, besluit ze.

Frankrijk: sociale strijd

Als het aankomt op de strijd tegen extreemrechts is de visie van de Franse vakbond Confédération Générale du Travail (CGT) zo helder als maar kan: “extreemrechts is als een tumor, je moet het finaal wegsnijden.” De zaal waar het seminarie plaatsvindt, beantwoord de uitspraak van Emmanuel Vire met een luid instemmend applaus. De vakbond kent dan ook een jarenlange geschiedenis van uitgesproken strijd tegen racisme en discriminatie. De CGT werd meer dan 130 jaar geleden opgericht en speelde een sleutelrol in het ‘Front Populaire’ van 1936 (nvdr. de Franse strijd om sociale rechten) en in de dekolonisatie.

“Extreemrechts is als een tumor, je moet het finaal wegsnijden.”

— Emmanuel Vire, CGT

De strijd tegen fascisme en extreemrechts heeft altijd een belangrijke rol gespeeld, maar sinds een jaar of vijftien staat het weer bovenaan de agenda van de Franse vakbond. Vire wijst daarvoor naar de ongekende populariteit van het Rassemblement National (voorheen het FN) – die momenteel tussen de 35% en 40% van de stemmen vertegenwoordigt.

“De partij werd in 1972 opgericht door ex-SS’ers. De normalisering ervan begon in de jaren 1980 toen oprichter Jean-Marie Le Pen werd uitgenodigd als gast in de belangrijkste politieke tv-programma’s. Al 40 jaar proberen ze de schuld op ‘de ander’ te schuiven en wijzen ze op de drie grote I’s, ‘insecurité, immigration & islam’, als dé gevaren voor de samenleving”, vervolgt Vire. “Ze worden tegenwoordig ook breed gesteund door de media, mede dankzij Vincent Bolloré en Pierre-Édouard Stérin, twee miljardairs die het publieke debat rechtstreeks en onrechtstreeks sturen”, vervolgt hij.

In de strijd tegen extreemrechts ziet Vire een sleutelrol voor de vakbonden weggelegd. “Hoe sterker de vakbonden aanwezig zijn, hoe zwakker extreemrechts. Werknemers zonder syndicale nabijheid stemmen ook sneller voor extreemrechts.” Op strategisch vlak proberen ze daarom extra ondersteuning te bieden aan militanten die actief zijn in gemeenten waar extreemrechts aan de macht is. Verder spreekt hij over hoe allianties noodzakelijk zijn en dat de hand gereikt moet worden naar antifascistische groepen en jongeren. “Het verleden toont dat sociale rechten altijd zijn afgedwongen door strijd.”

Een geloofwaardig alternatief

Op het einde van het seminarie echoot algemeen secretaris Selena Carbonero Fernandez de aangebrachte punten:

“Om extreemrechts te bestrijden moet links concrete antwoorden bieden voor de problemen van de bevolking: waardige jobs, betere lonen, betaalbare zorg en toegankelijk en kwalitatief onderwijs. Enkel zo kunnen we de ongelijkheden in de samenleving wegwerken. De idealen van het ABVV zijn resoluut onverenigbaar met die van extreemrechts.”, concludeert Carbonero  Fernandez.