In een samenleving die aan honderd kilometer per uur voortraast, is het af en toe nodig om een stapje terug te zetten en te vertragen. Vanuit die insteek organiseert burgercollectief Worried Citizens op 24 oktober Slow Up for Humanity, waarbij het oproept om het 25 uur lang allemaal wat langzamer te doen. De Nieuwe Werker sprak met bezieler en bezorgde burger Eline Goethals over de actie.
De actie Slow Up for Humanity bouwt verder op de concertreeks die vorig jaar aan het Atomium plaatsvond onder de naam Show Up for Humanity. De insteek blijft min of meer hetzelfde: laagdrempelig activisme door een groep bezorgde burgers die iets willen doen voor maatschappelijke verandering en vooruitgang. Wat kun je nu eigenlijk beginnen tegen een wereld die in brand staat terwijl je machteloos toekijkt? Zacht protest blijkt het antwoord.
Vertragen en reflecteren
Dat zachte protest vindt plaats van 24 tot en met 25 oktober. Dan vindt er 25 uur lang een nationale bed-in plaats, naar het voorbeeld van John Lennon en Yoko Ono in het Amsterdamse Hiltonhotel in 1969, toen ze protesteerden tegen de Vietnamoorlog. Over heel Vlaanderen zullen bedden op ongebruikelijke plaatsen worden getransformeerd tot enclaves van rust, vertraging en bezinning. Er worden onder andere bed-ins georganiseerd in het KMSKA in Antwerpen, C-Mine in Genk, een Antwerpse matrassenwinkel en het Olympisch Stadion in Antwerpen.
Daarnaast vinden er nog tal van andere vertragingsacties plaats, zoals stiltewandelingen, rustige leesmomenten en vertraging door dans. Maar waarom organiseren deze Worried Citizens een nationale vertragingsactie onder de naam Slow Up for Humanity? Samen met Tijs Delbeke en Elisabeth Van Lierop, de twee andere leden van het collectief, voelde Eline Goethals dat ze zichzelf, net als zoveel mensen rondom hen, constant voorbijliepen in de veel te drukke maalstroom van het dagelijks leven.
Kapitalistische ratrace
Altijd en overal bereikbaar zijn. Agenda’s die overlopen van de verplichtingen. En een steeds zwaarder drukkend gevoel dat we achter de feiten aanhollen, opgejaagd door de kapitalistische ratrace die mensen meedogenloos achterlaat als ze niet meer meekunnen. Eline kan er zelf over meespreken. Ze werkte jarenlang op topniveau bij een gerenommeerd bedrijf in de reclamesector, maar begon zich op een bepaald moment toch vragen te stellen over waarom ze zich dag in dag uit in onmogelijke bochten wrong, terwijl haar baas met de winst ging lopen.
“Op dat moment in mijn leven was het belangrijkste, in alle eerlijkheid, elk jaar meer verdienen, een hogere titel hebben, meer awards winnen, een groter team, meer klanten”, vertelt Eline. “Net zoals heel veel mensen heb ik lang geloofd dat dit een normale gang van zaken was. Collega’s die niet meekonden, die het tempo niet aankonden, waren zwak of niet goed genoeg. Dat was echt het narratief daar”, vervolgt ze.
“Op een bepaald moment begon ik me af te vragen: waarom eigenlijk? Wat haal ik zelf uit weekenden doorwerken voor een reclamecampagne van een lasagnemerk? Mijn baas kan een nieuw verblijf aan zee kopen en het lasagnemerk ziet zijn verkoop stijgen, maar zijn de offers die ik daarvoor moet maken het wel waard?”, vertelt Eline.
En dus maakte ze een paar jaar geleden een carrièreswitch. Dat gaf haar tijd om alles even op een rijtje te zetten en haar prioriteiten te herschikken: waar steek ik nu tijd en geld in, en waarin zou ik dat eigenlijk willen steken?
“Op een bepaald moment begon ik me af te vragen: waarom eigenlijk? Wat haal ik zelf uit weekenden doorwerken voor een reclamecampagne van een lasagnemerk?”
— Eline Goethals, organisator Slow Up For Humanity
Vooruitgaan en consumeren
Want hoewel technologische vooruitgang ons jaar na jaar productiever maakt, is het niet zo dat werknemers daardoor meer tijd voor zichzelf hebben gekregen. Integendeel: er moet juist meer geproduceerd worden met steeds minder middelen. Een trend die de laatste jaren door de introductie van artificiële intelligentie alleen maar verder wordt aangejaagd.
Maar Slow Up gaat niet alleen over ageren tegen een te hoge werkdruk, burn-outs en de snelheid waarmee we ons leven leiden. Want ons consumptiegedrag drukt ook zwaar op de grenzen van onze planeet. “Steeds meer mensen kunnen het tempo niet volgen. Onze planeet wordt kapot geëxploiteerd uit winstbejag”, stelt Eline. Achter die verschillende vormen van uitputting ziet ze dezelfde drijfveer: steeds meer produceren, steeds meer consumeren en steeds meer winst maken.
Als voormalig reclamemaker weet ze hoe die consumptiedrang wordt aangewakkerd. Nieuwe collecties, wisselende modeseizoenen en uitgekiende campagnes moeten ons doen geloven dat we voortdurend iets nieuws nodig hebben. “Het zijn allemaal uitgekiende strategieën die inspelen op onze psychologie en ons het gevoel willen geven dat we iets missen als we niet consumeren”, legt Eline uit.
Slow Up wil je daarom ook aansporen om een dag niet mee te draaien en te reflecteren over je eigen consumptiegedrag. Hebben we die nieuwe kleren echt nodig? Waaraan besteden we ons geld en wat levert dat ons eigenlijk op? Toch wil Eline het vraagstuk niet herleiden tot de individuele verantwoordelijkheid van de consument en benadrukt ze dat multinationals en overheden hierin een verpletterende verantwoordelijkheid dragen.
Wie kan er op de rem staan?
Maar vertragen moet je je ook kunnen veroorloven. Voor wie elke maand moet puzzelen om de huur en boodschappen te betalen, is minder werken zelden een vrije keuze. En wie na de werkdag nog voor kinderen of een ziek familielid zorgt, kan die verantwoordelijkheden moeilijk 25 uur lang naast zich neerleggen. Dat beseffen de initiatiefnemers maar al te goed.
“Je moet een privilege hebben om 25 uur te kunnen vertragen. Wij zien en herkennen dat ook. We doen het protest om het ook op te nemen voor de mensen die niet kunnen vertragen”, benadrukt Eline. “Ik vind het de taak van de mensen die het wel kunnen om te kijken naar wie het niet kan. Wat mist er daar? Wat kunnen we als samenleving voorzien zodat die mensen het wel kunnen doen?”
Daarmee raakt de actie ook aan een syndicaal thema: hoeveel zeggenschap hebben werknemers over hun eigen tijd? Een overvolle agenda herschikken biedt weinig uitkomst wanneer je loon onvoldoende is om rond te komen of je werk structureel te veel van je vraagt. Meer rust vraagt dan ook om collectieve oplossingen, van leefbare lonen en haalbare werkroosters tot voldoende ruimte voor zorg en herstel.
“Er zijn in België heel veel mensen die twee jobs moeten doen om rond te komen. Ik ga dat niet oplossen”, zegt Eline. “Maar ik hoop wel dat die mensen kunnen inzien: ik heb die keuzes gemaakt omdat ik niet anders kan, omdat ik geen andere oplossingen vind. Dat die reflectie kan gebeuren, om dan te zeggen: wat gaan we daarmee doen?”
Ook daarom vindt ze het belangrijk dat de stem van werknemers doorweegt in het politieke debat. “Wat jullie bij het ABVV doen, is daar een topvoorbeeld van. Er moet veel meer geluisterd worden naar de belangen van mensen die twee jobs moeten doen en bij wie het water nu al aan de lippen staat. Waarom wordt daar niet meer naar gekeken en geluisterd?”
“Je moet een privilege hebben om 25 uur te kunnen vertragen. Wij zien en herkennen dat ook. We doen het protest om het ook op te nemen voor de mensen die niet kunnen vertragen”
— Eline Goethals, organisator Slow Up For Humanity
Even stilstaan om verder te kunnen
Slow Up biedt geen pasklaar antwoord op al die maatschappelijke problemen. De initiatiefnemers hopen vooral ruimte te maken om ze te herkennen en bespreekbaar te maken.
Deelnemen hoeft daarvoor niet noodzakelijk in een museum of op een andere bijzondere locatie. Ook thuis kun je even op de rem staan. Rustig brood bakken, je agenda bekijken of samen bespreken welke verplichtingen eigenlijk nog iets toevoegen aan je leven. Wat doen de kinderen echt graag? Welke afspraken geven energie en welke voelen vooral als iets wat nog moet?
Voor Eline blijft er dus veel ruimte voor een individuele invulling van vertraging: “Iedereen moet voor zichzelf uitmaken: hoe kan ik vertragen?”
De ambitie reikt uiteindelijk verder dan dat ene weekend. Wie even uit de maalstroom stapt, krijgt misschien ook meer zicht op de krachten die hem of haar er telkens opnieuw in meesleuren. En op de mensen rondom zich die die mogelijkheid niet hebben. “Ik hoop dat de actie ook op langere termijn impact heeft, dat mensen in de toekomst vaker tijd voor zichzelf zullen nemen. Of op straat komen om die tijd terug op te eisen”, besluit Eline hoopvol.
