Op 21 maart vindt de internationale dag voor de uitbanning van racisme plaats. In Brussel wordt er betoogd, en ook in de rest van België worden er tal van sensibiliseringsacties georganiseerd. Want de strijd tegen racisme blijft een uitermate belangrijke prioriteit, ook voor de vakbonden, en zeker in een klimaat waarin haat en verdeeldheid dag na dag terrein wint. En ook vakbondsmilitanten binden deze strijd aan.

Onder hen bevindt zich Spéro Houmey. Als covoorzitter van de antifascistische vakbondsgroep van CEPAG Brussel, actief binnen de Cel Gelijkheid-Diversiteit van ABVV Brussel en vakbondssecretaris bij de Algemene Centrale Brussel-Vlaams-Brabant, zet hij zich dagelijks in voor een inclusievere en meer solidaire samenleving.

Aanhoudende discriminatie

En ook de cijfers bevestigen dat de strijd nog lang niet gestreden is. In 2024 had 31% van de aangemelde dossiers bij Unia betrekking op discriminatie op basis van raciale criteria, goed voor 643 dossiers — oftewel bijna twee per dag. Vooral bij aanwervingen  (29%) is racisme een groot probleem, gevolgd door goederen en diensten zoals huisvesting, gezondheidszorg en transport. Maar ook binnen het burgerlijke leven (burenconflicten, beledigingen in de openbare ruimte…) blijft discriminatie sterk aanwezig.

In een professionele context hebben meldingen van racisme vaak betrekking op weigeringen bij aanwerving, discriminatie tussen collega’s, onterechte ontslagen of situaties van pesterijen. Het drijft sommige werknemers dan ook richting het verlaten van hub job. Volgens cijfers van Unia had België in 2023 nog steeds het laagste tewerkstellingspercentage van personen geboren buiten de Europese Unie (59% tegenover een Europees gemiddelde van 67%) van alle EU-lidstaten. In Brussel ligt dat percentage nog lager, op 57,9%.

Binnen de Cel Gelijkheid-Diversiteit begint het werk vaak met luisteren en het analyseren van concrete situaties. “Elke maand ontvangen we minstens drie meldingen van discriminatie bij aanwerving of op de werkvloer, alleen al bij de Algemene Centrale Brussel-Vlaams-Brabant”, legt Spéro Houmey uit. “Sinds het begin van dit jaar hebben we twaalf klachten ontvangen. Sommige vallen niet noodzakelijk onder racisme, maar hebben te maken met ongelijkheden op basis van gender of andere criteria. We behandelen elke melding serieus en leggen daarbij vooral de focus op het begeleiden van de getroffen werknemer.”

Deze meldingen, die zowel online als rechtstreeks van op het terrein binnenkomen, gaan meestal over discriminatie bij de aanwerving, over ongelijke behandelingen of over racistische uitspraken of daden op de werkvloer. Spéro Houmey ziet een duidelijke tendens, ook al zijn er geen cijfers die het volledige plaatje geven. Racisme en discriminatie is ieder geval niet in dalende trend. Integendeel.

Ook bij bezoeken aan het terrein wordt hij regelmatig geconfronteerd met getuigenissen. “Ik heb vanochtend nog iemand hierover gesproken, waarbij een diensthoofd recent werd geconfronteerd met agressieve uitspraken die verband hielden met haar afkomst. Het komt nog vaak voor dat mensen niet aanvaarden dat een leidinggevende uit een andere cultuur komt of een andere huidskleur heeft. Dat leidt tot ontsporingen binnen het bedrijf en schaadt de cohesie en de werksfeer.” In dit specifieke geval had de situatie zware gevolgen: het diensthoofd in kwestie moest zich ziek melden, zwaar aangedaan door de feiten.

Begeleiden en beschermen

Wanneer dergelijk situaties plaatsvinden, onderneemt de vakbond actie. In de eerste plaats om de getroffen persoon te ondersteunen, maar ook om de situatie binnen de bedrijven in een breder verhaal te veranderen. “Het is een aanpak op twee niveaus,” legt hij uit. “Eerst op het niveau van het bedrijf, in nauwe samenwerking met de vakbondssecretaris en de delegatie. Daarna rechtstreeks met de werknemer, zodat de persoon uit de stressvolle situatie gehaald kan worden, en diens rechten gerespecteerd.”

Wanneer een geval van racisme of discriminatie wordt gemeld, spelen vakbondsafgevaardigden een centrale rol. Maar ze moeten wel adequaat opgeleid worden om zo’n delicate situaties aan te pakken. “Het belangrijkste is om de werknemer gerust te stellen en een omgeving van vertrouwen te creëren. Daarnaast moet men proberen om de situatie tussen collega’s te de-escaleren. De volgende stap is het toepassen van het wettelijk kader. En bovenal moet de begeleiding van het slachtoffer altijd centraal blijven staan.”

Een realiteit verder dan de werkvloer

Spéro Houmey benadrukt: racisme klokt niet uit wanneer de werkdag erop zit. Het is een structureel mechanisme, doordrongen in elk aspect en elke laag van het dagelijks leven. Daarom reikt zijn engagement ook verder dan enkel het vakbondswerk. “Ik ben zelf migrant en ben al heel mijn leven actief als militant en activist. Ik ben jurist en heb een aanvullende Master in De Mensenrechten. Vertrekkende vanuit dat traject heb ik me altijd comfortabel gevoeld om – samen met anderen – militante bewegingen op te richten, zowel binnen als buiten de werking van de vakbonden. Want ook bij de toegang tot gezondheidszorg en huisvesting komt discriminatie uiteraard voor. En de begeleiding van die mensen moet binnen bepaalde structuren plaatsvinden.”

“Discriminatie op de arbeidsmarkt heeft gevolgen voor het hele leven. Ze veroorzaakt leed, maar leidt ook tot moeilijkheden bij toegang tot huisvesting of zorg. In werkelijkheid dringt racisme door tot op alle niveaus van het leven.”

— Spéro Houmey, Cel Gelijkheid-Diversiteit van ABVV Brussel

Een levensparcours van engagement

Afkomstig uit Togo, zag het activisme van Spéro Houmey al op jonge leeftijd het levenslicht. De jonge journalist, werkzaam in de satirische pers, nam actief deel aan de protestbeweging van studenten in West-Afrika. Spéro is echter terughoudend om zich over die periode uit te spreken, en beperkt zich tot het volgende: “het resultaat was niet wat we hadden verwacht, en we werden gedwongen te vertrekken.”

Geen unicum, want militanten worden vaak door politieke repressie tot ballingschap gedwongen. Spéro zette zijn traject voort in Frankrijk, waar hij in Parijs opnieuw ging studeren, voordat hij in België de status van politiek vluchteling kreeg. Sindsdien is hij blijven strijden: voor de rechten van werknemers en voor alle mensen in kwetsbare posities.

Mobiliseren tegen racisme

Naast het dagelijkse begeleidingswerk blijft collectieve mobilisatie een essentieel onderdeel van zijn activisme. Op 21 maart in Brussel, de internationale dag tegen racisme, wordt er betoogd om het belang van deze strijd te benadrukken. “Het ABVV is een van de initiatiefnemers van dit evenement. Vooral ABVV Jongeren is er zeer actief en sterk bij betrokken. Net zoals dat het maatschappelijk middenveld goed vertegenwoordigd is, samen met organisaties die de verdediging opnemen van mensen zonder papieren. Deze laatste groep krijgt enorm vaak met discriminatie te maken.”

Op een moment waarop het racistisch discours op alle niveaus van het openbare leven genormaliseerd geraakt, is het belangrijker dan ooit om tegengas te geven. Racisme is geen mening. Racisme is een misdrijf. Het is een vorm van geweld. Geweld dat uitsluit, beschadigt en volledige levens kapotmaakt. Zwijgen is dan ook geen optie.