Artificiële intelligentie heeft steeds meer invloed op ons werk. De laatste jaren is de technologie pijlsnel geëvolueerd en ondertussen is ze niet meer weg te denken uit het dagelijks professioneel gebruik. Toch is het niet zonder gevaren. Er zijn juiste én verkeerde manieren om artificiële intelligentie te gebruiken. We overlopen de resolute DO’s en de absolute DON’Ts van AI-gebruik op het werk – met een sterke focus op generatieve AI.

AI bestaat in veel verschillende vormen. Een van de meest voorkomende vormen is de LLM. Dit staat voor Large Language Model en is een vorm van generatieve AI, waarbij artificiële intelligentie op basis van instructies (ook wel prompts genoemd) een antwoord genereert. ChatGPT van het bedrijf OpenAI is waarschijnlijk de bekendste generatieve AI.

Hieronder geven we vijf situaties waarbij AI gebruikt kan worden. De ‘prompt’ schetst een situatie. De DO geeft aan hoe het wél kan. De DON’T waarschuwt dan weer voor hoe het beter niet moet. En omdat we onze research op menselijke wijze gedaan hebben – geven we hier en daar een bron mee voor extra context.

Digitale vaardigheden, opleiding & werkzekerheid

Prompt: Hey ABVV-GPT, ik wil graag een opleiding opstellen om mijn collega’s vaardig te maken in het professioneel gebruik van AI. Kan je mij een eerste les genereren?

DO: Leid werknemers op in het gebruik van AI-tools, zo versterk je hun vaardigheden en behouden ze hun werkzekerheid.

DON’T: Verwachten dat werknemers de kloof zelf overbruggen, zonder degelijke opleiding vergroot je de technologische ongelijkheid in een bedrijf.

Net zoals met de digitale revolutie en de intrede van pc’s in de professionele context in de jaren 1990 en 2000, is het ook nu belangrijk om werknemers op te leiden in het gebruik van AI – vooral oudere generaties mogen niet uit de boot vallen.

Management en controle door artificiële intelligentie

Prompt: Hey ABVV-GPT, ik wil het doen en laten van mijn collega’s controleren met AI. Kan je me hierbij helpen?

DO: Gebruik data-analyses ondersteund door AI zonder inbreuk op de privacy van werknemers om menselijke beslissingen bij te staan.

DON’T: Controleer elk minutieus detail van mensen hun werk middels AI. Laat vervolgens hetzelfde systeem geautomatiseerde beslissingen voorstellen en neem ze ter harte.

Je baas mag niet zomaar alles controleren wat je doet. Er zijn voorbeelden genoeg van grensoverschrijdende controle, aangestuurd door artificiële intelligentie, maar Amazon spant waarschijnlijk de kroon. Zo werd er in het verleden al beklag gemaakt van het chronometreren van plaspauzes, maar werd er evengoed gebruikt gemaakt van AI-gestuurde algoritmes om sociale media-activiteit van werknemers te monitoren. De term  “elektronische zweep” – die in meerdere Amerikaanse media werd overgenomen – zegt genoeg. 

Deskilling & expertiseverlies

Prompt: Hey ABVV-GPT, kan je mij een volledig artikel schrijven, zodat ik het vervolgens integraal, zonder verificatie, online kan publiceren?

DO: Gebruik AI als ondersteuning van bepaalde taken, maar zorg altijd voor menselijke verificatie.

DON’T: Gebruik AI bij de minste taak, zonder kritische reflectie. Zoals: wat ik eet vandaag en hoe bereid ik dit gerecht?

Er is een reëel risico dat het overmatig gebruik van AI kan leiden tot expertiseverlies en het uithollen van competenties. Door te sterk te steunen op dergelijke tools wordt ook het kritisch denken stukje bij beetje ondermijnd. Zo is het bijvoorbeeld al bewezen dat het veelvuldig gebruik van Google Maps en andere navigatietools het oriëntatievermogen aantast.

Psychologische impact

Prompt: Help ABVV-GPT! Mijn baas wil dat ik tegen morgen zes rapporten genereer, twaalf artikels schrijf en drie meetings voorbereid. Ondertussen monitort hij elke tussenstap… ik kan het mentaal niet meer aan!

DO: Laat AI-tools je ondersteunen en je autonomie versterken, zonder onrealistische verwachtingen te scheppen.

DON’T: Vertienvoudig je productiviteit met AI-tools zodat je alle controle verliest en je meer en meer vervreemdt van je eigen werk.

De psychologische impact van het professioneel gebruik van AI is nog niet volledig in kaart gebracht, maar er zijn wel al genoeg tekenen aan de wand dat de opkomst en introductie van, vooral generatieve, AI mentale kopzorgen met zich meebrengt. Zo kunnen werknemers zich bedreigd voelen door artificiële intelligentie en een grotere afstand voelen tussen zichzelf en hun werk.

Prestaties en targets opgelegd en bepaald door AI

Prompt: Hey ABVV-GPT, mijn baas bepaalt de targets die ik dit kwartaal moet halen met behulp van artificiële intelligentie. Ze zijn onrealistisch, hoe red ik me hieruit?

DO: Gebruik AI bij het detecteren van bepaalde trends of om inefficiënties in kaart te brengen, om ze vervolgens op menselijke wijze aan te pakken.

DON’T: AI kan onze productiviteit vervijfvoudigen. De collega’s moeten maar bijbenen.

Het sturen van targets en doelen op basis van data is geen nieuw gegeven, maar met de introductie van AI kan dit de verkeerde kant uit schieten. Voorzichtigheid is geboden. Onrealistische verwachtingen worden best tijdig aangekaart.

Syndicale hangijzers

De opkomst van artificiële intelligentie op de werkvloer maakt het noodzakelijk dat vakbondsafgevaardigden het thema actief opnemen binnen het sociaal overleg. Van zodra AI ook maar enig impact heeft op arbeidsomstandigheden, wordt het een syndicale kwestie die thuishoort in de OR én het CPBW.

Concreet betekent dit dat delegees het recht op informatie en overleg moeten toepassen om een beter zicht te krijgen op het gebruik van AI, de impact op het werk en welke data precies gebruikt wordt. AI beïnvloedt de organisatie van het werk, de arbeidsomstandigheden en machtsverhoudingen, met rechtstreekse risico’s op het vlak van privacy, (on)gelijkheid en het recht op waardig werk. Toezicht op deze nieuwe technologie wordt, en is nu al, een cruciaal syndicaal hangijzer. Zo wordt ze niet ten koste, maar juist ten dienste van werknemers ingezet.

Meer weten over AI-gebruik in een professionele en syndicale context? Lees er alles over in onze brochure.

Nog meer concrete situaties over AI? Ga naar deel 1.