Illustratie van Auguste Gérardin — Le Monde illustré, n° 1515, 10 april 1886

In 2026 is het exact 140 jaar geleden dat de arbeidsopstand van Roux hardhandig de kop werd ingedrukt. In de syndicale en sociale geschiedenis van België staat deze gebeurtenis geboekstaafd als een mijlpaal op de weg richting sociale vooruitgang. Een weg geplaveid met de lijken van moedige arbeiders, door het patronaat vermoord, louter omdat ze voor hun rechten opkwamen.

Zoals elk jaar brengen ‘Collectif 1886’ samen met de vakbonden – rood en groen verenigd – hulde aan de “martelaren van Roux”. Daarbij herinneren ze aan het belang van vakbondsvrijheden en het stakingsrecht. In aanloop naar de herdenkingen spraken we met Vincent Pestieau, gewestelijk secretaris voor ABVV Charleroi Sud Hainaut.

Waarom is het belangrijk om deze gebeurtenissen te blijven herdenken?

Vincent Pestieau: “Door deze gebeurtenis te herdenken, herinneren we aan het feit dat geen enkele van de verworven rechten cadeau is gedaan. De arbeidersklasse heeft ze afgedwongen via sociale strijd. Op school leren we dat het Koninkrijk België in 1830 is ontstaan. Maar het sociale, democratische België is pas in 1886 opgestaan.”

De opstand in Roux toont ook hoe de arbeidersstrijd belangrijke sociale vooruitgang heeft afgedwongen. Het laat zien dat strijd loont.

“Het jaar 1886 markeert vooral de geboorte van een echte vakbondsbeweging in België, dat al vanaf het prille begin interprofessioneel ingesteld was. Mijnwerkers, metaalarbeiders, glasarbeiders, maar ook werklozen verenigden zich om samen de strijd tegen gevestigde orde aan te binden.

“De gebeurtenis had ook internationaal impact. In heel Europa kreeg de Belgische arbeidersklasse bekendheid vanwege zijn talrijke stakingen en betogingen. Wij zijn de erfgenamen van deze lange traditie van interprofessionele strijd.”

140 jaar later worden vakbondsvrijheden en het stakingsrecht nog steeds regelmatig in vraag gesteld. Van het afsturen van deurwaarders op stakingspiketten tot gewelddadige politieoptredens tijdens betogingen: kunnen we concluderen dat geen enkele sociale verworvenheid definitief is?

“Na 1886 werden de vertegenwoordigers van de glasarbeidersbond vervolgd, gevangengezet en berecht. Sociale repressie en het ondermijnen van de sociale democratie beginnen altijd met aanvallen op de vakbonden en hun vertegenwoordigers.

“Het algemeen stemrecht, het arbeidsrecht, de sociale zekerheid en de publieke diensten zijn het resultaat van lange, door de arbeidersklasse gevoerde, sociale strijd. En keer op keer worden deze verworvenheden in vraag gesteld door het patronaat. Omdat ze weten dat het in vraag stellen, criminaliseren en in diskrediet brengen van de vakbonden de snelste manier is om die sociale rechten terug te schroeven.”

Vandaag  zien we breed gedragen verzet tegen de Arizona-regering, die de pensioenen, werkloosheidsuitkeringen en arbeidsvoorwaarden in vraag stelt. Zijn er parallellen met de sociale strijd van de begindagen?

“Van 1886 tot 2026 blijft onze kracht dezelfde: interprofessionele vakbondsactie. Dat we tot drie keer toe, in een tijdspanne van een jaar, meer dan 100.000 mensen op straat kregen, toont de impact die we hebben op de samenleving.”

“Van 1886 tot 2026 blijft onze kracht dezelfde: interprofessionele vakbondsactie.”

— Vincent Pestieau, gewestelijk secretaris ABVV Charleroi

“Vandaag betogen we samen met jongeren, het maatschappelijk middenveld, de mutualiteiten en bezorgde burgers. We brengen al die verschillende groepen samen om onrecht aan te klagen, maar ook om hoop te geven en te laten zien dat we weigeren om een fatalistische houding aan te nemen. Een andere wereld is wel degelijk mogelijk.

“En net zoals in 1886 staan vrouwen ook in 2026 in de frontlinie om gelijkheid en respect op te eisen. In elke periode is het aan de werkende klasse om het weefsel van de samenleving te vertegenwoordigen.”

Minder ongelijkheid, een betere herverdeling van rijkdom en waardige werk- en levensomstandigheden. De eisen blijken 140 jaar later min of meer onveranderd.

“De vakbondsbeweging is meer dan een lijst aan eisen. We worden gedreven door de hoop op een betere samenleving en weigeren halsstarrig het ‘er is geen alternatief’-narratief te aanvaarden. Elk mens heeft recht op waardigheid, ongeacht sociale klasse, afkomst, geslacht of religie.

“Het is dat DNA, in 1886 ontsproten uit bloed, zweet en tranen, dat ons definieert. Onze visie op de samenleving is er eentje van inclusie en vrede, waar iedereen een plaats heeft.”

Ter gelegenheid van 140 jaar na de arbeidersopstand van Roux brengt Collectif 1886 een boek van 70 pagina’s uit (enkel beschikbaar in het Frans). “Les révoltés de 1886“ is nu te bestellen via: collectif.1886@gmail.com